Amortisman nedir?

Amortisman, bir duran varlığın maliyetini faydalı ömrüne sistematik olarak dağıtmanı sağlayan, kârlılık, vergi matrahı ve nakit akışını doğrudan etkileyen temel bir muhasebe mekanizması. Makine, araç, yazılım ya da bina gibi varlıkları bir yıldan uzun kullanıyorsan, bedeli tek seferde gider yazmak yerine yıllara yayarak gerçeğe daha yakın finansal tablolar üretirsin. Bu yazıda amortismanın ne olduğunu, hesaplama adımlarını ve amortisman yöntemlerini bulabilirsin.

Amortisman ne demek?

Amortisman, bir duran varlıklarının aşınma ya da eskime payını ifade eder. Bir varlığı, bugün alıp birkaç yıl kullanıyorsan, maliyetini tek seferde gider yazmak yerine, faydalı ömrüne yayarak giderleştirirsin. Böylece gelir tablosu daha gerçekçi olur, vergi matrahın da dönemler arasında dengelenir.

Amortisman neden önemli?

Amortismanın çeşitli alanlarda önem arz eder. İşte o detaylar:

Vergi etkisi: Doğru oran ve yöntemle ayrılan amortisman, vergiye tabi kârını dengeler.

Nakit akışı: Kredi ya da finansman planlarken amortisman gideri nakit çıkışı yaratmaz, fakat kârlılığını etkiler.

Yatırım analizi: Makine, araç ya da yazılım kararı verirken geri ödeme süresi, kârlılık projeksiyonlarında amortisman temel girdi.

Hangi varlıklar amortismana tabi?

Aşınma veya eskimeye konu, bir yıldan uzun kullanılan duran varlıklar amortismana tabi olur. Örneğin, makine, cihaz ve taşıt bu varlıklar arasında yer alır.

Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tabliği'nin 3.maddesine göre,aşağıdaki hesaplardaki duran varlıklar, amortisman ve tükenme payına sahip olur:

• Tesis, makine ve cihazlar hesabı,
• Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı,
• Hizmet imtiyaz varlıkları hesabı,
• Binalar hesabı,
• Taşıtlar hesabı,
• Demirbaşlar hesabı,
• Özel maliyetler hesabı,
• Haklar hesabı,
• Araştırma ve geliştirme giderleri hesabı,
• Elden çıkarılacak stoklar ve maddi duran varlıklar hesabı,
• Diğer maddi olmayan duran varlıklar hesabı,
• Arama giderleri hesabı,
• Diğer özel tükenmeye tabi varlıklar hesabı.

Amortismana tabi olmayan başlıca varlıklar

Arazi ve arsaların amortismana tabi olmaz. Ayrıca yapım aşamasındaki varlıklar ile tarihi veya sanat değeri olan bazı demirbaşlar da itfaya konu edilmez. Bu istisnalar, hem özel sektör hem de kamu uygulamalarında farklı mevzuat başlıkları altında netleşir. 

İpucu: e-Fatura ile ilgili bilgi sahibi olmak için “e-Fatura nedir, nasıl kesilir?” başlıklı yazımıza göz at.

Amortisman hesaplama yöntemleri 

Bir varlığı aktife aldığında önce amortismana tabi tutarı belirlersin. Alış bedeliyle birlikte kurulum, taşıma, montaj ve kullanıma hazır hâle getirme giderleri bu tutara dâhil edilir. Ardından faydalı ömrü ve buna karşılık gelen oranı seçersin. Özel sektörde oranlar genellikle VUK’taki listeye, kamu idarelerinde ise ilgili tebliğ eklerine dayanır. Amortisman varlığın aktife girdiği yılda başlar, yıl içinde alınan varlıklarda kıst uygulama gündeme gelebilir. Değer artırıcı harcamaları maliyete ekleyip kalan süreye yayarsın. İşte amortisman hesaplaması için kullanılan yöntemler:

Normal (doğrusal) amortisman: Bu yöntem ile varlığın maliyetini faydalı ömrüne eşit parçalara bölersin. 

Örnek: 

Makine maliyeti: 100.000 TL

Faydalı ömür: 5 yıl 

Yıpranma payı: %20

Yıllık amortisman: 100.000 × %20 = 20.000 TL yıllık amortisman payı

Azalan bakiyeler (hızlandırılmış yöntem): İlk yıllarda daha yüksek, sonraki yıllarda daha düşük amortisman ayırır.

Fevkalade amortisman (olağanüstü durumlar): Bazı varlıklar normal ömrünü beklemeden ani değer kaybı yaşayabilir. Fevkalade amortisman, yangın, sel ve deprem gibi doğal afet durumlarında varlıkların değerinin kısmen veya tamamen kaybolması durumunda uygulanır.

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacıyla sunulmuştur. Yatırım tavsiyesi olarak değerlendirilmemelidir.