Vefat eden yakının mal varlığı nasıl öğrenilir? (e-Devlet)

Mirasçılık belgesi bir mal varlığı listesi sunmaz. Bu belge, mirasçı sıfatını ve miras payını gösterir. Terekenin net durumunu görmek için varlıklarla birlikte kredi, vergi, icra, abonelik ve diğer borçları da araştırman gerekir. Mirası reddetme ihtimalin varsa mal satma, hesaptan para çekme veya tereke üzerinde olağan yönetimi aşan bir işlem yapma.

Yakınını kaybettikten sonra hem duygusal hem de idari açıdan zor bir dönem yaşayabilirsin. Banka hesabı, ev, araç veya yatırım gibi varlıkları bulmak kadar borçları ve devam eden hukuki dosyaları görmek de önemli. Aşağıdaki adımlar, Türkiye’deki güncel resmî hizmetler ve yürürlükteki miras kuralları içinde güvenli bir kontrol sırası kurmana yardımcı olur.

Tereke hangi varlık ve borçları kapsar?

Tereke, vefat eden kişinin para ile ölçülebilen ve miras yoluyla geçebilen hakları, alacakları, malları ve borçlarının bütününü ifade eder. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesine göre mirasçılar, mirası ölüm anında bir bütün olarak kazanır. Bu geçişe taşınmazlar, araçlar, banka ve yatırım hesapları, şirket payları ve alacaklarla birlikte borçlar da girer.

Net tereke = Tespit edilen varlıklar ve alacaklar − Borçlar, vergiler ve masraflar

Hayat sigortası tazminatı gibi bazı ödemelerde lehtar kaydı sonucu değiştirebilir. Kişiye bağlı haklar da miras yoluyla geçmeyebilir. Bu tür kalemleri doğrudan ilgili kurumdan ve gerektiğinde hukuk uzmanından doğrula.

İlk adım olarak mirasçılık belgesini al

Türk Medeni Kanunu’nun 598. maddesine göre yasal mirasçı olduğunu gösteren mirasçılık belgesini, uygulamada kullanılan adıyla veraset ilamını, sulh hukuk mahkemesinden veya noterlikten isteyebilirsin. Tek bir mirasçının başvurması yeterli olur. Diğer mirasçıların birlikte gelmesi veya onay vermesi gerekmez.

Nüfus kayıtları yeterliyse ve konu yargılama gerektirmiyorsa noter daha hızlı bir yol sunabilir. Nüfus kaydında eksik varsa, talep yabancılık unsuru taşıyorsa, tanık ya da bilirkişi incelemesi gerekiyorsa noter belge veremez. 

Daha önce düzenlenmiş belgeyi kendi hesabından Adalet Bakanlığı Veraset İlamı Sorgulama veya Türkiye Noterler Birliği Veraset İlamı Sorgulama ekranında kontrol edebilirsin.

Not: Mirasçılık belgesi, vefat eden kişinin taşınmazını, banka bakiyesini veya borç toplamını göstermez. Belgeyi aldıktan sonra kurum bazında sorgulama yapman gerekir.

e-Devlet üzerinden vefat eden kişinin mal varlığı nasıl sorgulanır?

1. Kendi T.C. kimlik numaran ve şifrenle e-Devlet’e gir. Vefat eden kişinin şifresini veya dijital bankacılık bilgilerini kullanma.
2. Arama alanına “Vâris Hizmetleri” yaz ve Vâris Hizmetleri sayfasını aç.
3. Sistem mirasçılık ilişkini doğruladıktan sonra mirasbırakanı seç.
4. Aşağıdaki resmî ekranları tek tek aç. Sonuçları tarih bilgisiyle indir veya not al.
5. Her kayıt için kurum adı, hesap ya da sicil bilgisi, varlık veya borç türü, ölüm tarihindeki değer ve sonraki başvuru adımını ayrı bir listede tut.

Sonuç çıkmaması, varlık veya borç olmadığı anlamına gelmez. Eski kayıtlar, yurt dışı hesapları, ticari hesaplar, fiziki varlıklar, özel şirket payları, kiralık kasalar, özel alacaklar ve hizmet kapsamına girmeyen kurumlar ekranda görünmeyebilir.

Vefat eden kişinin banka hesapları nasıl öğrenilir?

BDDK’nın e-Devlet hizmeti, mirasbırakanın hangi bankalarda mevduat veya katılım fonu hesabı bulunduğunu gösterir. BDDK’nın hizmet açıklamasına göre bu ekran hesap bakiyesini, şubeyi ve diğer ayrıntıları göstermez. Bu bilgileri ilgili bankadan istemen gerekir.

BDDK’nın güncel hizmet bilgisinde, sulh hukuk mahkemesinden 16 Aralık 2016, noterlikten 2 Haziran 2021 tarihinden sonra alınan mirasçılık belgeleriyle sorgu yapılabildiği açıklanır. Hizmet, bankaların yurt içi şubelerindeki kapsama giren tasarruf mevduatı ve katılım fonu hesaplarına odaklanır. Eski belge, ticari hesap veya kapsam dışı kurum ihtimalinde sonuç ekranını tam liste olarak kabul etme.

Sorguda banka adı çıktıktan sonra bankanın miras işlemlerini yürüten şubesine veya merkez birimine yazılı başvuru yap. Banka uygulamasına göre şu belgeler istenebilir:

• Mirasçılık belgesi
• Kimlik belgen
• Ölüm belgesi veya nüfus kayıt örneği
• Banka başvuru formu ya da imzalı dilekçe
• Ödeme ve intikal aşamasında vergi dairesinden alınan belge
• Birden fazla mirasçı varsa ortak talimat, vekâlet veya paylaşım belgesi

Bilgi alma ile hesaptaki parayı çekme aynı işlem değil. 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu’nun 17. maddesi, banka ve benzeri kurumların mirasçılara para veya kıymet tesliminde vergi ilişiğiyle ilgili kontrol yapmasını öngörür. Bankanın istediği güncel vergi belgesini ve tüm mirasçıların tasarruf şartlarını ödeme talebinden önce sor.

İpucu: Banka sorgusunun kapsamını ve eski hesaplarda izleyebileceğin yolları karşılaştırmak için ENUYGUN Finans’taki unutulan banka hesapları rehberimize göz at.

Kiralık kasa sorguda görünür mü?

Mevduat hesabı sorgusu kiralık kasa bilgisini tam bir envanter olarak sunmaz. Banka ilişkisi tespit ettiğinde o bankaya kiralık kasa kaydı bulunup bulunmadığını ayrıca sor. 7338 sayılı Kanun’un 23. maddesi kapsamında, vefat eden kişiye ait kiralık kasanın açılması vergi idaresinin gözetimi ve tutanak sürecini gerektirebilir.

Vefat eden kişinin borçları nasıl öğrenilir?

Mal varlığı araştırmasını borç kontrolüyle birlikte yürüt. Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesindeki toplu geçiş kuralı nedeniyle kredi, kredi kartı, vergi, icra, kefalet ve sözleşme borçları terekenin net değerini etkileyebilir.

1. e-Devlet’te mirasbırakan adına açılmış icra, hukuk ve idari dava dosyalarını kontrol et.
2. Hesap ilişkisi çıkan bankalardan mevduatın yanında kredi, kredi kartı, kredili mevduat hesabı, teminat, rehin ve kefalet kaydı hakkında yazılı bilgi iste.
3. GİB, belediye, SGK ve ilgili kamu kurumlarında ölüm tarihi itibarıyla borç kaydı bulunup bulunmadığını sor.
4. Elektrik, su, doğal gaz, telefon, internet ve benzeri aboneliklerde e-Devlet’in mirasçı adına borç ve alacak ekranlarını kontrol et.
5. Krediye bağlı hayat sigortası varsa poliçe kapsamını ve tazminat kararını sigorta şirketinden doğrula. Sigortanın borcu mutlaka kapatacağını varsayma.
6. Senet, kefalet, özel sözleşme ve ticari borç ihtimali varsa evrakları, ticari defterleri ve şirket kayıtlarını uzman desteğiyle incele.

Mal varlığını araştırırken hangi sürelere dikkat etmelisin?

Kritik uyarı: Mirası reddetmeyi düşünüyorsan araştırma süresinde tereke malını satma, gizleme, kendine ayırma veya olağan yönetimi aşan tasarruf yapma. Türk Medeni Kanunu’nun 610. maddesi, tereke işlerine gereğinden fazla karışan ya da tereke malını gizleyen veya kendine mal eden mirasçının ret hakkını kaybedebileceğini düzenler.

Mirasbırakanın ölümü tarihinde borca batıklık açıkça belli veya resmen tespit edilmişse Türk Medeni Kanunu’nun 605. maddesindeki hükmen ret gündeme gelebilir. Bu istisnayı kendiliğinden ve her borçlu terekeye uygulanmış sayma. Somut kayıtları bir avukatla incele.

Mal varlığı tespitinden sonra nasıl ilerleyebilirsin?

1. Varlık ve borç listesini ölüm tarihi değerleriyle tamamla.
2. Ret, resmî defter, resmî tasfiye veya kabul seçeneklerini süre dolmadan değerlendir.
3. Veraset ve intikal vergisi beyannamesini süresinde ver.
4. Banka, tapu, araç ve yatırım hesaplarında intikal belgelerini tamamla.
5. Birden fazla mirasçı varsa paylaşım şeklini ve ortak tasarruf kurallarını yazılı hale getir.
6. İntikal tamamlanmadan tereke varlıklarını kişisel paranla karıştırma.

Paylaşım ve vergi işlemleri tamamlandıktan sonra sana geçen nakdi değerlendirmek istersen ENUYGUN Finans mevduat faizi hesaplama sayfasında bankaların güncel tekliflerini karşılaştır. Faiz oranı, vade, stopaj, erken çekim koşulu ve mevduat güvencesini birlikte incele.

Bu yazı genel bilgi sunar, hukuki veya vergi için danışmanlık yerine geçmez. Somut olayında miras hukuku alanında çalışan bir avukat ve gerektiğinde mali müşavirden görüş al.