Şemsiye fon nedir?
Bir fonun uzun unvanında “borçlanma araçları şemsiye fonuna bağlı” ya da “değişken şemsiye fon” ifadesini gördüğünde, karşında tek başına satın alacağın ikinci bir ürün bulunmaz. Bu ifade, fonun hangi ortak içtüzük ve portföy sınırlamaları altında yer aldığını gösterir. Yatırım kararında ise çatının adından önce payını alacağın fonun stratejisine, risk değerine, maliyetlerine ve nakde dönüş süresine bakman gerekir. Bu yazıda, şemsiye fon yapısını, Türkiye’de geçerli SPK düzenlemelerini ve fon türlerini bulabilirsin.
Şemsiye fon ne demek?
III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 52. ve 54. maddelerine dayanır. Tebliğ’in 4. maddesine göre şemsiye fon, katılma payları tek bir içtüzük kapsamında ihraç edilen bütün bağlı fonları kapsar. Tebliğ’in 10. maddesi de bu düzenleme kapsamındaki yatırım fonlarının şemsiye fon şeklinde kurulmasını zorunlu tutar. Basit bir benzetmeyle şemsiye fon ortak çatıyı, bağlı fonlar ise o çatının altındaki ayrı yatırım seçeneklerini temsil eder. Ortak içtüzük genel işleyişi düzenler. Buna karşılık her bağlı fon için ayrı izahname ve yatırımcı bilgi formu hazırlanır. Tebliğ’in 4. ve 11. maddeleri uyarınca her fonun varlıkları, yükümlülükleri, yatırım stratejisi ve pay ihracı kendi belgeleri üzerinden izlenir. Bu ayrım yatırım kararının merkezinde yer alır. Şemsiye fonun adı sana genel kategoriyi gösterirken asıl yatırım yaptığın ürün, kodu ve tam unvanı bulunan bağlı fon olur.
Şemsiye fon ile yatırım fonu arasındaki farklar
Karşılaştırma alanı | Şemsiye fon | Şemsiye fona bağlı fon |
Temel işlev | Birden çok fonu tek içtüzük altında toplar | Belirli bir yatırım stratejisini uygular |
Yatırımcının aldığı pay | Doğrudan şemsiye fon payı alınmaz | Belirli fonun katılma payı alınır |
Belgeler | Ortak içtüzük bulunur | Ayrı izahname ve yatırımcı bilgi formu bulunur |
Malvarlığı | Ortak hukuki çatıyı kurar | Varlık ve yükümlülükler diğer bağlı fonlardan ayrılır |
Risk ve getiri | Tek başına ortak bir getiri üretmez | Portföydeki varlıklara ve stratejiye göre değişir |
Alım satım | Yatırımcı işleminin doğrudan konusu olmaz | Fonun emir saati, fiyatlama ve valör kuralına göre yürür |
İpucu: Yatırım fonunun temel yapısını ve satın alma adımlarını daha geniş çerçevede görmek için “Yatırım fonu nedir, nasıl alınır?” başlıklı yazımıza göz at.
Şemsiye fon türleri neler?
Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği’nin 6. maddesi, şemsiye fon türlerini portföy yapısına ve satış koşuluna göre ayırır. Tablodaki oran ve vade kuralları, bağlı fonların uyması gereken temel sınıflandırmayı gösterir.
Şemsiye fon türü | Temel portföy kuralı | Dikkat edilecek başlıca risk |
Borçlanma araçları | Bağlı fon toplam değerinin en az %80’i yerli veya yabancı kamu ve özel sektör borçlanma araçlarına yönelir | Faiz, kredi ve vade riski |
Hisse senedi | Bağlı fon toplam değerinin en az %80’i yerli veya yabancı ihraççı paylarına yönelir | Piyasa, şirket ve yoğunlaşma riski |
Kıymetli madenler | Bağlı fon toplam değerinin en az %80’i borsada işlem gören altın, diğer kıymetli madenler ve bunlara dayalı araçlara yönelir | Emtia fiyatı ve kur riski |
Fon sepeti | Bağlı fon toplam değerinin en az %80’i diğer fonların ve borsa yatırım fonlarının katılma paylarından oluşur | Dayanak fon giderlerinin toplam maliyete etkisi, alt fon seçimi ve piyasa riski |
Para piyasası | Portföyün tamamı vadesine en fazla 184 gün kalan likit araçlardan oluşur. Günlük ağırlıklı ortalama vade en fazla 45 gün olur | Faiz, yeniden yatırım ve sınırlı da olsa kredi riski |
Katılım | Portföyün tamamı kira sertifikası, katılma hesabı, ortaklık payı, kıymetli maden ve SPK’nin uygun gördüğü diğer faize dayalı olmayan araçlardan oluşur | Piyasa, likidite, ihraççı ve kur riski |
Değişken | Portföy sınırlamaları bakımından diğer şemsiye fon türlerinden birine girmeyen fonları kapsar | Stratejiye göre değişen çoklu riskler |
Serbest | Katılma payları yalnızca nitelikli yatırımcılara satılan fonları kapsar | Kaldıraç, türev araç, likidite ve karmaşık strateji riski |
Garantili | Belgede açıklanan yatırım tutarı veya getiri, uygun strateji ve garantör taahhüdüyle desteklenir | Garantör, vade ve koşula uyum riski |
Koruma amaçlı | Belgede açıklanan koruma hedefi uygun strateji ve en iyi gayret esasıyla izlenir | Hedeflenen korumanın gerçekleşmeme riski |
Not: “Hisse senedi yoğun fon” ayrı bir şemsiye fon türü olarak sayılmaz. Tebliğ’in 6. maddesindeki koşulları karşılayan, portföy değerinin en az %80’ini ilgili Borsa İstanbul payları ve düzenlemede sayılan araçlarda tutan bazı fonlar bu niteliği kazanır. Vergi uygulamasında da bu nitelik önem taşır.
Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır. Yatırım danışmanlığı veya kişiye özel vergi danışmanlığı niteliği taşımaz.
