Kademeli emeklilik sistemi nedir, hangi ülkelerde uygulanıyor?

Türkiye’de emeklilik yaşı ve prim şartları, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu çerçevesinde cinsiyet ve sigorta giriş tarihine göre belirleniyor. Bazı ülkelerde de kademeli emeklilik sistemi uygulanıyor. Kademeli emeklilik sistemi, sigortalı çalışanların belirli yaş ve prim gün sayılarına ulaştıktan sonra aşamalı olarak emekliliğe geçiş yapmalarına olanak tanır. Bu yazıda, kademeli emeklilik sistemi ile ilgili detaylar ve dünya genelinde uygulanan örnekleri bulabilirsin.

Kademeli emeklilik sistemi nedir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda emeklilik yaş ve prim şartları yer alır. Türkiye'de emekli olma yaşı ve prim günleri, cinsiyete ve sigorta giriş tarihine göre farklılık gösteriyor. 1 Mayıs 2008 tarihinden önce ilk defa sigorta girişi olan kadınlar için emeklilik yaşı 58 iken, erkekler için ise 60 olarak yer alır. EYT düzenlemesi kapsamında, 8 Eylül 1999 öncesinde sigorta girişi yapmış 4A sigortalılar için kadınlarda 20 yıl, erkeklerde 25 yıl sigorta süresini tamamlayıp 5000-5975 günlük prim ödemesini bitirenler, yaş şartına takılmadan emekli oldular. EYT düzenlemesi sonrasında ise kademeli emeklilik sistemi gündemde konuşulmaya başlandı.Kademeli emeklilik sistemi, sigortalı şekilde çalışanların, belli bir prim gün sayısı ve yaşa ulaştıkları zamanlar kısmı olarak emekli olmalarına olanak tanıması şeklinde tanımlanır.

İpucu: "Emeklilik için yatırım yöntemleri" başlıklı yazımızda emeklilik süreci için çeşitli yatırım yöntemlerini bulabilirsin.

Dünyada kademeli emeklilik uygulayan ülkeler

Kademeli emeklilik, şartları ülkelere göre değişkenlik gösteriyor. Aşağıda Almanya, Hollanda ve Finlandiya’da emeklilik uygulamalarına dair detaylar yer bulunuyor. Her ülke, kendi sosyal güvenlik sistemi ve yasaları çerçevesinde emeklilik yaşları, çalışma süresi şartları ve maaşlardan yapılan kesintiler konusunda farklı düzenlemeler sunuyor. 

Almanya

Almanya’da çalışanlar 66 ya da 67 yaşında emeklilik hakkı kazanabiliyorlar. Ancak, bu yaş sınırını beklemeden bazı şartların sağlanması halinde Almanya’da emekli olunabilir. İşte emekli olma şartları: 

• 63 yaşını doldurmuş ve 35 yıllık çalışma süresini tamamlayanlar, emekli olabiliyorlar. Bu durumda aylık almak istenirse %0.3 oranında bir kesinti yapılır. Bu kesintinin olmaması için ise 45 yıllık sigortalılık süresinin tamamlanması gerekir.
• 60 yaşını ve 35 yıllık yıllık çalışma süresini tamamlayanlar ise iş gücü kayıp belgesi almaları halinde emekli olabilirler. En fazla %10.8 oranında kesinti yapılır.
• 60 yaşını doldurup en az 15 yıllık sürelerini tamamlayanlar, emeklilik başvurusunda son 10 yılda en az 8 yıl prim yatırmış olmaları veya 58 yaşını doldurduktan sonra toplam 52 hafta işsiz kalmış olma şartıyla erken emekli olabiliyorlar. 

Erken emekli olunması halinde maaşlardan belirli oranlarda kesinti yapılıyor. Ancak 67 yaşına girildiği zaman kesintiler durduruluyor. Böylece, kesinti olmadan tam emekli maaşı alınabiliyor.

Hollanda

Hollanda'da emeklilik için Genel Yaşlılık Yasası (AOW) bulunur. Hollanda'da ikamet eden ve çalışanlar, çoğunlukla AOW yaşlılık aylığı alır. Özetle, AOW, devletin  sağladığı temel bir yaşlılık aylığı olarak bulunur. Ancak, AOW ile emekli olmak için yaş şartının tamamlanması gerekir ve bu şart doğum tarihine göre değişir. 

AOW birikimi, AOW yaşının doldurulmasına 50 yıl kala başlar ve her yıl %2 oranında birikim yapılır. Bu yılların tamamında sigortalı olunması halinde AOW aylığı tam olarak alınır. 1950'den sonra doğulması ve AOW sigortalılık süresinin 1 yıldan az olması halinde AOW yaşlılık aylığı alınamaz. AOW yaşı, 5 yıl öncesinden açıklanır.

Finlandiya

Finlandiya'da maaş esaslı emeklilik ile kalk emekliliği ve garantili emeklilik olmak üzere 2 emeklilik sistemi bulunur. Finlandiya'da emeklilik yaşı, doğum yılı ve ayına göre farklılık gösterir. 1958 yılında doğan kişilerin emeklilik yaşı 64 iken, 1959 yılında doğanlar için ise emeklilik yaşı 64 yıl 3 ay şeklinde yer alır. 

Finlandiya'da esnek kısmi yaşlılık aylığı imkanı bulunur. Bu imkan ile tam yaşlılık aylığı almaya başlamadan önce biriken kazanca göre emeklilik hakkının bir kısmı çekilebilir. Kısmı yaşlılık aylığını almak için 1963 yılından önce doğmak ve 61 yaşında olunması gerekir. 

Kısmı yaşlılık aylığı alırken çalışabilir ya da çalışma hayatı bırakılabilir. Kısmı yaşlılık aylığı ile emekli olunduğu zaman emeklilik için biriktirilen tutarın %25 ya da %50'si çekilebilir. Diğer taraftan kısmi yaşlılık aylığının erken çekilmesi halinde alınmaya başlanan tarihten itibaren emeklilik yaşına ulaşana kadar her ay %0.4 oranında bir azaltma yaşanır.

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacıyla sunulmuştur. Yatırım tavsiyesi olarak değerlendirilmemelidir.