Hisse senedi ve tahvil arasındaki farklar

Yatırım yaparken ekrandaki getiri oranı ya da geçmiş fiyat performansı tek başına yeterli olmaz. Paranın hangi koşullarla değerlendiğini bilmeden verdiğin karar, hedefinle uyuşmayan riskler yaratabilir. Hisse senedi ve tahvil, bu ayrımın en temel örnekleri arasında yer alır. Hisse yatırımı şirketin büyüme ve kârlılık sürecine katılmayı, tahvil yatırımı ise ihraççının belirlenen ödeme koşullarını yerine getirmesine güvenmeyi gerektirir. Bu yazıda iki aracı ortaklık hakkı, vade, gelir yapısı, fiyat hareketi, tasfiye sırası ve likidite açısından karşılaştırarak karar öncesinde hangi ayrıntılara bakman gerektiğini bulabilirsin.

Hisse senedi ne demek?

Günlük dilde “hisse senedi” adı kullanılsa da sermaye piyasası mevzuatında “pay” kavramı öne çıkar. SPK Pay Tebliği’nin (VII-128.1) 4.maddesi, payı ortaklığın sermayesini temsil eden ve sahibine ortaklık hakkı veren menkul kıymet olarak tanımlar. Hisse aldığında şirkete borç vermiş olmazsın. Şirket sermayesinin bir bölümüne sahip olursun.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 507. maddesine göre pay sahibi, dağıtım kararı alınan net dönem kârına payı oranında katılabilir. Aynı Kanun’un 434.maddesi oy hakkını payların toplam itibari değeriyle ilişkilendirir. Pay grubu, imtiyaz, esas sözleşme ve sermaye piyasası düzenlemeleri bu hakların kullanımını etkileyebilir. Temettü otomatik ya da garanti bir ödeme değil. Türk Ticaret Kanunu’nun 509.maddesi kâr payının net dönem kârı ve serbest yedek akçelerden dağıtımına izin verir. Şirketin dağıtılabilir kaynağı ve yetkili organ kararı gerekir. Hisseden iki temel yolla kazanç hedefleyebilirsin:

• Hisse fiyatı alış maliyetinin üzerine çıkarsa satış kazancı
• Şirket kâr dağıtım kararı alırsa temettü geliri

Fiyat düşerse zarar edebilirsin. Borç, kaldıraç veya türev ürün kullanmadığın standart nakit alımda doğrudan kayıp, yatırdığın tutara kadar çıkabilir. Şirketin geçmişte kâr açıklaması ya da temettü dağıtması gelecekte aynı sonucu güvenceye almaz.

İpucu: Piyasanın işleyişi, emir türleri ve temel kavramlar için borsa ve yatırım işlemlerine giriş rehberimize göz at.

Tahvil ne anlama gelir?

Tahvil, devletin ya da bir şirketin finansman sağlamak amacıyla çıkardığı borçlanma aracı. SPK Borçlanma Araçları Tebliği’nin (VII-128.8) 3.maddesi, tahvili ihraççının borçlu sıfatıyla düzenlediği, nominal değerini vade tarihinde veya vadeye kadar taksitlerle geri ödeme taahhüdü içeren ve vadesi 365 gün ya da daha uzun olan araç şeklinde tanımlar. Aynı maddede 30 ile 364 gün arasındaki özel sektör borçlanma aracı için “finansman bonosu” adı kullanılır.

Tahvil aldığında ihraççının ortağı değil, alacaklısı olursun. Standart tahvil oy hakkı veya temettü hakkı vermez. Alacağının kapsamı kupon oranı, değişken faiz ölçütü, ödeme tarihleri, nominal değer, itfa şekli, para birimi, teminat ve kıdem gibi ihraç koşullarına göre belirlenir.

Tahviller farklı yapılarda ihraç edilebilir:

• Sabit kuponlu tahvil: Kupon oranı ihraç koşullarında önceden yer alır.
• Değişken faizli tahvil: Kupon, açıklanan referans oran ve ek getiri yapısına göre yenilenir.
• İskontolu tahvil: Nominal değerin altında bir fiyatla satılabilir. Getiri alış bedeli ile itfa bedeli arasındaki farktan doğabilir.
• Döviz cinsi veya dövize endeksli tahvil: Faiz ve kredi riskine ek olarak kur etkisi taşır.
• Paya dönüştürülebilir tahvil: İhraç belgesindeki koşullarla paya dönüşüm hakkı içerebilir.

Ödeme planının sözleşmede yer alması, kayıp olmayacağı anlamına gelmez. İhraççı ödeme güçlüğüne düşebilir. Tahvili vadesinden önce satarsan piyasa fiyatı alış maliyetinin altına inebilir. Devlet tahvilinde özel sektör tahviline kıyasla farklı bir kredi riski görsen de faiz, enflasyon ve likidite riski sürer.

Hisse senedi ve tahvil arasındaki farklar

Hisse senedi ve tahvilde risk ile getiri nasıl değişir?

Hisse senedinde getiri neden daha belirsiz?

Hisse fiyatı, şirketin bugün açıkladığı sonuçların yanı sıra geleceğe ilişkin beklentileri de yansıtır. Satış büyümesi, kâr marjı, nakit akışı, borçluluk, sektör rekabeti, yönetim kalitesi ve ekonomik görünüm fiyat üzerinde rol oynar. İyi bir şirketin hissesi, çok yüksek fiyattan alındığında zayıf getiri sunabilir. Zorlanan bir şirketin hissesi de beklenti değişimiyle yükselebilir. Bu nedenle şirket kalitesi ile ödediğin fiyatı birlikte incelemelisin.

Temettü, fiyat düşüşüne karşı tam koruma sunmaz. Şirket temettü politikasını değiştirebilir veya dağıtım yapmayabilir. Bedelli sermaye artırımı, yeni pay ihracı ya da imtiyaz yapısı mevcut payının ekonomik ve yönetsel etkisini değiştirebilir.

Tahvilde para kaybetmek mümkün mü?

Evet. “Sabit getirili” ifadesi, fiyatın sabit kaldığı veya kazancın her koşulda kesinleştiği anlamına gelmez. Tahvilde şu risklerle karşılaşabilirsin:

• Faiz riski: Piyasa faizi yükselince mevcut sabit kuponlu tahvilin fiyatı çoğu zaman düşer. Faiz düşünce tersi yönde hareket görülebilir.
• Kredi riski: İhraççı kuponu veya ana parayı zamanında ödeyemeyebilir.
• Likidite riski: Vade öncesi satışta alıcı bulamayabilir ya da geniş alış satış farkıyla karşılaşabilirsin.
• Yeniden yatırım riski: Kupon gelirini daha düşük faizle yeniden değerlendirmek zorunda kalabilirsin.
• Kur riski: Döviz cinsi tahvilin TL karşılığı kurla birlikte değişir. Yabancı para bazında da fiyat ve kredi riski sürer.
• Erken itfa riski: İhraç koşulları ihraççıya erken itfa hakkı veriyorsa beklediğin nakit akışı kısalabilir.

Vade uzadıkça sabit kuponlu tahvilin faiz değişimine duyarlılığı çoğu zaman artar. Tahvili vadeye kadar elinde tutman ara dönem fiyat düşüşünü satış zararına dönüştürmeyebilir. Buna karşılık ihraççının ödeme riski, enflasyon ve fırsat maliyeti devam eder.

Faiz değişimi hisseyi de etkiler mi?

Faiz hareketinin tahvil fiyatı üzerindeki bağı daha doğrudan görünür. Hissede etki şirketten şirkete değişir. Yüksek faiz, şirketin finansman giderini artırabilir, talebi yavaşlatabilir ve gelecekteki nakit akışlarının bugünkü değerini aşağı çekebilir. Banka, sigorta, ihracatçı veya yüksek borçlu şirketler aynı faiz ortamına farklı tepki verebilir. Bu yüzden tek bir faiz senaryosunu bütün hisselere uygulamamalısın.

Hisse senedi mi tahvil mi sana daha uygun olabilir?

Doğru seçim, yalnızca hangi aracın daha çok kazandırabileceğine bağlı kalmaz. Paraya ne zaman ihtiyaç duyacağını, ne kadar düşüşe dayanabileceğini, düzenli nakit akışı isteğini ve yatırım bilgisini birlikte düşünmelisin.

Hisse senedi şu koşullarda değerlendirilebilir

• Uzun vadeli büyüme potansiyeline ortak olmak istiyorsan
• Kısa dönem fiyat dalgalanmasını karşılayabiliyorsan
• Şirket finansallarını ve KAP açıklamalarını izlemeye zaman ayırabiliyorsan
• Önceden belirlenmiş kupon veya itfa ödemesine ihtiyaç duymuyorsan
• Tek şirkete yoğunlaşmadan çeşitlendirme yapabiliyorsan

Tahvil şu koşullarda değerlendirilebilir

• Belirli bir vadeye göre nakit akışı planlamak istiyorsan
• Kupon ve itfa koşullarını inceleyebiliyorsan
• İhraççının kredi riskini kabul edebiliyorsan
• Paranı vade sonuna kadar tutma olanağın varsa
• Faiz değişimi ile enflasyonun reel getiriye etkisini izleyebiliyorsan

Hisse ile tahvil birbirini dışlayan seçenekler değil. Vade, risk kapasitesi ve hedeflerine göre ikisini aynı portföyde farklı ağırlıklarla kullanabilirsin. Çeşitlendirme kaybı tamamen ortadan kaldırmaz. Tek şirket, tek ihraççı, tek sektör veya tek vadede yoğunlaşmanın etkisini azaltmaya yardımcı olabilir.

Belirli vade ve banka teklifi üzerinden bir alternatif arıyorsan mevduat faizi ve getiri hesaplama sayfasındaki güncel teklifleri karşılaştır.

Bu içerik genel bilgi sunar ve kişiye özel yatırım danışmanlığı içermez. Yatırım danışmanlığı hizmeti, SPK düzenlemeleri kapsamında yetkili kuruluş ile müşteri arasında imzalanacak sözleşme çerçevesinde sunulur. Yatırım araçlarının değeri artabilir veya azalabilir.