Gayrinakdi kredi nedir?

Bir ihaleye katılmak, tedarikçiye karşı yükümlülüğünü güvenceye almak ya da ticari bir sözleşmenin şartlarını yerine getireceğini göstermek için bankadan teminat istenebilir. Bu durumda nakit kredi kullanmadan banka güvencesi sunan gayrinakdi kredi seçenekleri gündeme gelir. Aşağıda gayri nakdi kredinin ne anlama geldiğini, hangi türleri bulunduğunu ve taahhüdün hangi durumda nakit borca dönüşebileceğini bulabilirsin.

Gayrinakdi kredi nedir?

Gayrinakdi kredi, bankanın müşterisinin talebiyle üçüncü bir kişi veya kurum lehine garanti ya da ödeme taahhüdü vermesiyle kurulur. Müşteriye başta para ödenmez. Banka, müşteri sözleşmede belirtilen yükümlülüğünü yerine getirmezse lehtarın (garantiden yararlanan tarafın) talebi üzerine mektupta veya sözleşmede yazan koşullar çerçevesinde ödeme yapmayı üstlenebilir.

5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 48. maddesi, teminat mektupları, kontrgarantiler, kefaletler, aval, ciro ve kabul gibi gayrinakdi kredileri ve bu niteliği taşıyan taahhütleri bankacılık mevzuatı bakımından kredi kapsamında sayar. Aynı maddede gayrinakdi kredinin nakde dönüşen bedelleri de kredi olarak yer alır. Bu nedenle başta hesaba para geçmese bile banka taahhüdü kredi riski oluşturur.

Gayrinakdi kredi ile nakdi kredi arasındaki fark nedir?

Özetle, nakdi kredide finansman başta sağlanırken gayrinakdi kredide banka belirli bir taahhüdün arkasında durur. Taahhüdün kapsamı, süresi ve hangi talepte ödeme yapılacağı ilgili mektup ve sözleşme metninde yer alır.

Gayrinakdi kredi türleri neler?

• Teminat mektubu: Banka, müşterisinin belirli bir yükümlülüğü yerine getirmemesi hâlinde lehtara ödeme yapacağını yazılı olarak taahhüt eder. Geçici, kesin, avans veya gümrük teminat mektubu gibi farklı amaçlarla düzenlenebilir. Mektuptaki koşullar ve geçerlilik süresi önem taşır.
• Kontrgaranti: Bir banka ya da finans kuruluşunun başka bir banka lehine verdiği garanti. Bu güvenceye dayanarak ikinci banka, asıl lehtar için teminat mektubu düzenleyebilir. Özellikle uluslararası ticarette karşılaşabilirsin.
• Kefalet: Banka, müşterinin borcunu ödememesi durumunda alacaklıya karşı sözleşmede belirlenen sorumluluğu üstlenebilir. Kefaletin tutarını, kapsamını ve süresini metinden kontrol et.
• Aval: Bankanın, poliçe veya bono gibi kambiyo senetlerinde imza sahibi lehine ödeme güvencesi vermesi. Aval veren banka, senet ve işlem hükümlerine göre sorumluluk alır.
• Ciro ve kabul taahhütleri: Bankanın bir senedi ciro etmesi ya da poliçeyi kabul etmesiyle ödeme sorumluluğu üstlenebildiği işlemler. Sorumluluğun sınırını ilgili senet ve banka sözleşmesi belirler.
• Akreditif: Dış ticarette alıcı bankasının, belgelerin akreditif koşullarına uygun sunulması üzerine satıcıya ödeme taahhüdü verdiği yöntem. İşlemin ayrıntıları akreditif metnindeki belge, vade ve sunum koşullarına bağlı olur.

Bankacılık Kanunu’nun 48. maddesinde sayılan ürün ve taahhütler, hukuki biçimi ve işlem koşulları bakımından birbirinden ayrılır. Bu yüzden “gayrinakdi kredi” başlığı tek tip sözleşme ya da aynı sorumluluk anlamına gelmez.

Gayrinakdi kredi nasıl çalışır?

1. İhtiyacını ve lehtarı belirle: İhaleye mi katılacağını, sözleşme yükümlülüğünü mü güvenceye alacağını yoksa dış ticaret ödemesi mi yapacağını netleştir. Lehtarın istediği belge türünü, tutarı, para birimini ve geçerlilik süresini öğren.
2. Bankaya başvur: Bankana işlem amacını ve istenen taahhüdün ayrıntılarını ilet. Banka, başvuru sahibinin mali durumunu, ödeme kapasitesini, mevcut risklerini, talep edilen limiti ve sunulan teminatları inceler.
3. Limit ve teminat koşullarını değerlendir: Banka kredi limiti tahsis edebilir ve nakit blokaj, mevduat rehni, ipotek, kefalet veya başka teminatlar isteyebilir. İstenen teminat türü ve oranı her başvuruda aynı olmayabilir.
4. Komisyon ve sözleşme şartlarını kontrol et: Komisyonun hangi dönem için hesaplandığını, tahsilat zamanını, vergi ve diğer masrafları, uzatma veya değişiklik bedellerini yazılı olarak sor. Mektup ve sözleşme metnini lehtara sunmadan önce dikkatle incele.
5. Taahhüdün kapanışını takip et: İş veya sözleşme tamamlandığında mektubun iadesi, elektronik sistemde kapatılması ya da bankaya ibra bildirimi gibi gereken adımları lehtar ve bankayla teyit et. Taahhüt sona erene kadar bankanın kayıtlarında risk açık kalabilir.

Bankanın isteyebileceği belgeler başvuruya göre değişir. Şirket kuruluş ve imza belgeleri, vergi levhası, mali tablolar, gelir veya nakit akışı bilgileri, sözleşme ya da ihale dokümanı ve lehtarın istediği taslak metin talep edilebilir. Bankadan kendi işlemine özel belge listesini al.

İşletmen için nakdi finansman seçeneklerini de karşılaştırmak istersen KOBİ kredileri sayfasını incele. 

Banka ödeme yaparsa ne olur?

Lehtar, teminat mektubunda veya ilgili sözleşmede belirtilen koşullara uygun bir ödeme talebi sunar ve banka ödeme yaparsa, banka ödediği tutarı müşterisinden talep edebilir. Bu aşamada başlangıçta nakit aktarılmadan açılan gayrinakdi risk, müşteri açısından nakdi borç doğurabilir. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nun 48. maddesi de gayrinakdi kredilerin nakde dönüşen bedellerini kredi kapsamında sayar.

Ödeme talebinin hangi belgelerle, hangi sürede ve hangi şekil şartlarıyla yapılabileceği taahhüdün metnine bağlı olur. Özellikle ilk talepte ödeme kayıtları, itiraz ve savunma imkânı, sona erme tarihi, uzatma koşulları ve bankanın müşteriye rücu hükümlerini imza öncesinde kontrol et. Hukuki sonuç doğurabilecek özel bir metin için hukuk uzmanından destek al.

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlandı. Gayrinakdi kredinin ürün koşulları, komisyonları, teminatları ve hukuki sonuçları bankaya, işlem türüne ve imzaladığın belgelere göre değişebilir. İşlem öncesinde bankanın güncel teklifini ve sözleşme metnini incele.