Döviz terimleri ve anlamları neler?

Döviz terimleri, yabancı para işlemleriyle ilgili temel kavramları anlamayı kolaylaştırır. Kur türlerinden işlem yapısına, fiyatlama kavramlarından uluslararası kullanım alanlarına kadar birçok ifade döviz piyasasının temel dilini oluşturur. Bu yazıda, en sık kullanılan döviz terimlerini ve anlamlarını bulabilirsin.

Temel döviz terimleri

Döviz: Bir ülkenin ulusal parası dışındaki yabancı para birimlerini ifade eder. Dolar, euro ve sterlin en bilinen döviz türleri arasında yer alır.

Döviz kuru: Bir para biriminin başka bir para birimi karşısındaki değeri. 

Kur: Günlük kullanımda döviz kuru yerine geçen ifade. Bir birim yabancı paranın kaç TL ettiğini gösterir.

Döviz piyasası: Yabancı para birimlerinin alınıp satıldığı piyasa. Kur seviyeleri bu piyasada arz, talep ve ekonomik beklentilere göre şekillenir.

Parite: İki farklı yabancı para biriminin birbirine karşı değerini gösterir. Euro/dolar paritesi en çok takip edilen örneklerden biri.

Çapraz kur: İki yabancı para biriminin birbirine karşı değerinin, üçüncü bir para birimi üzerinden hesaplanması. Özellikle uluslararası işlemlerde kullanılır.

Döviz kuru türleri

Alış kuru: Bankanın ya da yetkili kurumun senden döviz aldığı kur. Elindeki dövizi bozdururken bu fiyat esas alınır.

Satış kuru: Bankanın ya da yetkili kurumun sana döviz sattığı kur. Döviz satın alırken gördüğün fiyat olur.

Efektif alış kuru: Fiziki yani nakit dövizin kurum tarafından satın alındığı kur. Gişe ve döviz bürosu işlemlerinde öne çıkar.

Efektif satış kuru: Fiziki dövizin sana satıldığı kur. Nakit döviz alırken bu fiyat kullanılır.

Spot kur: Dövizin mevcut piyasa fiyatı üzerinden, kısa sürede teslim edilmek üzere işlem gördüğü kur. Günlük alım satımlarda sık görülür.

Vadeli kur: Dövizin ileri bir tarihte teslim edilmek üzere bugünden belirlenen kur. Özellikle kur riskini yönetmek isteyen şirketler tarafından kullanılır.

İpucu: Döviz alımı ile ilgili detayları için “Döviz alırken dikkat edilmesi gerekenler” başlıklı yazımıza da göz at.

Kur rejimleriyle ilgili terimler

Serbest kur sistemi: Kurun piyasadaki arz ve talebe göre belirlendiği sistem. Fiyat seviyesi doğrudan piyasa koşullarına göre değişir.

Sabit kur sistemi: Yerel para biriminin değerinin başka bir para birimine ya da belirli bir sepete bağlandığı sistem. Kur seviyesi belli sınırlar içinde tutulur.

Dalgalı kur sistemi: Kurun piyasa koşullarına göre yukarı ya da aşağı yönlü hareket ettiği yapı. Günümüzde birçok ülkede bu sistem uygulanır.

Denetimli kur sistemi: Kurun tamamen serbest bırakılmadığı, gerektiğinde merkez bankası ya da ekonomi yönetimi tarafından müdahale edilen sistem. Yönetilen dalgalı kur olarak da anılır.

Fiyatlama ve işlem maliyeti terimleri

Kur makası: Alış kuru ile satış kuru arasındaki fark. Döviz alım satımındaki temel maliyet kalemlerinden biri.

Spread: Finansal piyasalarda alış ve satış fiyatı arasındaki farkı anlatır. Döviz işlemlerinde çoğu zaman kur makasıyla benzer anlamda kullanılır.

Likidite: Bir dövizin piyasada ne kadar kolay alınıp satılabildiğini gösterir. Likidite yükseldikçe işlem yapmak genellikle daha kolay hale gelir.

Volatilite: Kurun belirli bir dönemde ne kadar dalgalandığını ifade eder. Volatilite arttığında fiyat hareketleri daha sert olabilir.

İşlem hacmi: Belirli bir zaman aralığında gerçekleşen toplam alım satım miktarı. Piyasanın yoğunluğu hakkında fikir verir.

Döviz işlemleriyle ilgili terimler

Spot işlem: Dövizin güncel kur üzerinden kısa sürede teslim edilerek alınıp satılması. Bireysel döviz işlemlerinin büyük bölümü bu kapsamda olur.

Forward işlem: Dövizin gelecekteki bir tarihte, bugünden belirlenen kur üzerinden alınıp satılmasını sağlayan sözleşme. Kur riskine karşı korunma amacıyla kullanılır.

Swap: Tarafların belirli bir vade ve koşul çerçevesinde para birimlerini değiştirdiği işlemdir. Döviz swapı, likidite ve risk yönetiminde önemli bir araç.

Opsiyon: Belirli bir vade içinde ya da vade sonunda, önceden belirlenen kurdan döviz alma veya satma hakkı veren sözleşme. Hak verir ama zorunluluk içermez.

Futures: Standart koşullara sahip vadeli işlem sözleşmesi. Belirli bir tarihte, belirli bir kurdan döviz alım satımına imkan tanır.

Bankacılık ve finansmanla ilgili döviz terimleri

Döviz tevdiat hesabı: Bankalarda yabancı para cinsinden açılan mevduat hesabı. Kısaca DTH olarak bilinir.

Döviz kredisi: Anapara ve geri ödemesi yabancı para cinsinden belirlenen kredi türü. Genellikle döviz geliri bulunan şirketlerde öne çıkar.

Döviz cinsi borç: Geri ödeme yükümlülüğü yabancı para üzerinden tanımlanan borç. Kur hareketi toplam maliyeti doğrudan etkileyebilir.

Döviz transferi: Yabancı para cinsinden yapılan para gönderme işlemi. Yurt dışı ödemelerinde ve uluslararası ticarette yaygın şekilde kullanılır.

Efektif döviz: Fiziki olarak bulunan, yani banknot şeklindeki yabancı para için kullanılan ifade.

Uluslararası döviz kullanımına ilişkin terimler

Rezerv para: Merkez bankalarının rezervlerinde tuttuğu ve uluslararası işlemlerde yaygın kullanılan para birimi. 

Konvertibl para: Başka para birimlerine serbestçe çevrilebilen para birimi. Uluslararası ticaret ve finans açısından önemli bir özellik.

Majör döviz: Küresel piyasalarda işlem hacmi yüksek olan para birimlerini ifade eder. Dolar, euro, sterlin, Japon yeni ve İsviçre frangı bu grupta değerlendirilir.

Minör döviz: Majör para birimlerine göre daha sınırlı işlem hacmine sahip dövizler. Likidite düzeyi daha düşük olabilir.

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacıyla sunulmuştur. Yatırım tavsiyesi olarak değerlendirilmemelidir.