Çek nedir ve nasıl yazılır?

Çek, doğru düzenlendiğinde tahsilatı kolaylaştırır ve nakit akışını planlamana destek olur. Yanlış yazıldığında ya da çek hesabındaki bakiye yönetimi aksadığında ise hem tahsilat sürecin uzar hem de ciddi yaptırım riskleri gündeme gelir. Bu içerikte çek nedir sorusundan başlayıp çek nasıl yazılır, çekte zorunlu unsurlar neler, karekodlu çek ne işe yarar ve çek hesabı nasıl çalışır gibi başlıklara yanıtlar bulabilirsin. 

Çek ne demek?

Çek, bankadaki bir çek hesabı üzerinden belirli bir tutarın ödenmesini sağlayan, kıymetli evrak niteliği taşıyan bir ödeme aracı. Günlük hayatta ticarette tahsilat kolaylığı ve vadeli alım satım ilişkilerinde pratik bir ödeme taahhüdü görünümü sağlar.

Çek nasıl yazılır?

Bankadan aldığın çek yaprağı üzerinde alanlar hazır gelir. Senin işin, eksiksiz ve tutarlı şekilde doldurmak, imza ve tutar uyumunu korumak. Çek yazarken pratik bir sırayla ilerle:

1) Tarih alanını doldur

Çek üzerinde düzenlenme tarihi bulunur. Bu tarih, ibraz süreleri ve bazı hukuki sonuçlar açısından kritik hale gelir.   

2) Lehtar bilgisini yaz

Kime ödenecekse o kişi ya da şirketin ünvanını açık yaz. Hamiline çek kullanıyorsan, yaprak türü ve bankanın verdiği format zaten belirleyici olur.

3) Tutarı rakamla yaz

Rakamla yazılan tutarda sonradan oynama riskine karşı boşluk bırakma.

4) Tutarı yazıyla yaz

Yazıyla tutar kısmında para birimini de netleştir. Rakam ve yazı arasında fark çıkarsa, uygulamada ihtilaf riski büyür.

5) Ödeme yeri alanını kontrol et

Çekte ödeme yeri unsuru bulunur. Çoğu çek yaprağında banka şubesi ve yer bilgisi basılı gelir, yine de alanın boş ya da belirsiz kalmamasına dikkat et.   

6) İmzayı at

İmza, çekin geçerliliğinde ana unsurlardan biri. Tüzel kişilerde imza sirkülerine uygun imza ve kaşe düzeni önemli hale gelir.   

Çeki teslim etmeden önce tarih, lehtar, tutar-rakam, tutar-yazı ve imza bilgilerini mutlaka kontrol et.

Çekte zorunlu unsurlar neler?

Türk Ticaret Kanunu'nun 780.maddesinde çek üzerinde yer alması beklenen unsurlar yer alır. Bu bağlamda, “çek” ibaresi, kayıtsız-şartsız ödeme talimatı, muhatap banka bilgisi, ödeme yeri, düzenlenme tarihi ve yeri, düzenleyenin imzası olmalı. Ayrıca, karekod ve banka seri numarası da sistemin güvenlik tarafını güçlendirir.  

Türk Ticaret Kanunu 781.maddesine göre, çekte zorunlu unsurlardan biri yoksa senet kural olarak çek sayılmaz. 

Türk Ticaret Kanunu 781/2. maddesine göre, ödeme yeri açık değilse muhatap bankanın ticaret unvanı yanında yazan yer ödeme yeri kabul edilir. Banka unvanı yanında birden fazla yer yazıyorsa çek ilk yazılan yerde ödenir. Bu da yoksa ödeme yeri, muhatap bankanın merkezinin bulunduğu yer olur. Türk Ticaret Kanunu 781/3. maddesine  göre, düzenlenme yeri yazılmamışsa çek düzenleyenin adı yanında yazan yerde düzenlenmiş sayılır. Türk Ticaret Kanunu m.781/4’e göre, yabancı banka tarafından bastırılan çeklerde banka seri numarası ve karekodun bulunmaması senedin çek olarak geçerliliğini etkilemez.

Karekodlu çek ne işe yarar?

Karekodlu çek, çekin arkasındaki görünmez riskleri görünür kılmayı hedefler. Türk Ticaret Kanunu m.780/2 ile karekod üzerinden çek hesabı sahibine ve çek geçmişine dair çeşitli verilere erişim imkânı tanımlanır. Alacaklı taraf, çek kabul etmeden önce daha bilinçli risk değerlendirmesi yapar.   

Çek hesabı nedir, nasıl çalışır? 

Çek hesabı, çek yapraklarının bağlı olduğu vadesiz nitelikte bir banka hesabı gibi düşünülür. Çek düzenlediğinde bankaya bu tutarı, çeki ibraz eden hamile öde talimatı vermiş olursun. Bu yüzden çek hesabındaki bakiye yönetimi, çek kullanan herkes için nakit akışının tam merkezine oturur.

5941 sayılı Çek Kanunu'nun 2.maddesine göre, bankalara çek hesabı açılışında araştırma ve özen yükümlülüğü getirir. Banka, çek hesabı açtırmak isteyen kişinin yasaklılık durumunu araştırır ve kişinin ekonomik-sosyal durumunu değerlendirirken özen gösterir.   Aynı maddenin devamında banka tarafında kimlik, adres, vergi kimlik numarası, tacirlerde ticaret sicili gibi kayıtların alınması ve saklanması gibi başlıklar yer alır. Bundan dolayı, çek defteri almak, sıradan bir kart başvurusu kadar hızlı ilerlemeyebilir. Belgelerin eksiksiz olması süreci doğrudan etkiler.   

Çekin ibraz süresi kaç gün?

İbraz süresi, çeki bankaya sunup ödeme talep edebileceğin zamanı tanımlar. Türk Ticaret Kanunu'nun 796.maddesinde net bir çerçeve çizer:

• Çek düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün
• Düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse 1 ay
• Yurt dışı unsuru varsa, düzenlenme ve ödeme yerinin kıtasına göre 1 ay ya da 3 ay   

Tahsilat planı yaparken “çekin vadesi” diye konuşulan tarih ile “ibraz süresi” kavramını birbirine karıştırma.  

Karşılıksız çek ne demek?

Karşılıksız çek, çek ibraz edildiğinde hesapta yeterli karşılık bulunmaması senaryosu. 5941 sayılı Çek Kanun’nun 3/2 maddesi “karşılıksızdır” işleminin kapsamını tanımlar ve bankanın bu işlemi hangi sınırla yapacağını çerçeveler.

Karşılıksız çekte ceza sorumluluğu ve çek yasağı riski

Karşılıksız çek bankaya kanuni ibraz süresi içinde geldiğinde ve “karşılıksızdır” işlemi oluştuğunda, hamil şikâyet ederse süreç icra mahkemesinde yürür. 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 5/1. maddesine göre mahkeme her bir çek için binbeşyüz güne kadar adli para cezası verir ve bu ceza çekin karşılıksız kalan tutarından düşük olamaz. Aynı maddeye göre mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı verir. Yargılama sürerken de mahkeme bu yasağı koruma tedbiri olarak devreye alır. 5941 sayılı Kanun’un 5/6 ve 5/7. maddelerine göre yasak kararıyla birlikte elindeki çek yapraklarını bankaya iade edersin, adına yeni çek hesabı açılamaz ve tebliğden itibaren 10 gün içinde tahsil edilmemiş çeklerini bankaya liste halinde bildirirsin. 5941 sayılı Kanun’un 5/10. maddesine göre uzlaşma, ön ödeme ve HAGB hükümleri bu suçta uygulanmaz. 5/11. maddeye göre adli para cezası ödenmezse ceza doğrudan hapse çevrilir.

Sonradan ödeme yaparsan tablo değişir. 5941 sayılı Çek Kanunu’nun 6/1. maddesine göre karşılıksız kalan çek bedelini, kanuni ibraz tarihinden itibaren işleyecek faiziyle birlikte tamamen ödersen yargılama aşamasında davanın düşmesi kararı gelir, mahkûmiyet kesinleştikten sonra ödeme yapılırsa hüküm bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. Aynı madde, bu durumda çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağının da kaldırılmasını sağlar. 5941 sayılı Kanun’un 6/2. maddesine göre şikâyetten vazgeçme olursa yine aynı sonuçlar doğar. 6/3. maddeye göre ise ceza tamamen infaz edildikten 3 yıl sonra ve her hâlde yasağın konulduğu tarihten itibaren 10 yıl geçince mahkemeden yasağın kaldırılmasını talep etme imkânı bulunur.

Bu sayfadaki bilgiler yalnızca genel bilgilendirme amacıyla sunulmuştur. Yatırım tavsiyesi olarak değerlendirilmemelidir.