Borsada tavan ve taban ne anlama gelir?

Borsada bir payın gün içinde işlem görebileceği fiyatlar belirli alt ve üst sınırlar içinde kalır. Taban ve tavan fiyat olarak adlandırılan bu sınırlar, baz fiyat, geçerli fiyat marjı ve fiyat adımı dikkate alınarak hesaplanır. Ancak bir payın tavan ya da taban fiyata ulaşması, işlemlerin durduğu anlamına gelmez. Alış ve satış emirleri eşleştiği sürece bu seviyelerde işlem gerçekleşebilir. Bu yazıda, tavan ve taban fiyatın ne anlama geldiğini, nasıl hesaplandığını ve emirlerin bu seviyelerde nasıl eşleştiğini örneklerle inceleyebilirsin.

Borsada tavan ve taban ne demek?

Tavan fiyat, bir pay için sisteme kabul edilebilecek ve işlem oluşabilecek en yüksek günlük fiyat seviyesini ifade eder. Taban fiyat da aynı gün için en düşük seviyeyi gösterir. Pay tavan fiyata ulaştığında işlem otomatik olarak bitmez. Tavan seviyesinde karşılıklı emir varsa alım satım devam edebilir. Aynı kural taban fiyat için de geçerli olur.. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 65. maddesi borsaların faaliyete geçmesini SPK iznine bağlar. Bu genel çerçeve altında günlük uygulama ayrıntıları Borsa İstanbul’un yönerge, prosedür ve duyurularında yer alır.

Tavan ve taban fiyat nasıl hesaplanır?

Hesaplamanın başlangıç noktası baz fiyat olur. Normal koşullarda önceki işlem gününün kapanış fiyatı yeni günün baz fiyatına esas alınır. Önceki kapanış bulunmadığında tek fiyat sırasındaki ilk eşleşme fiyatı veya sürekli işlem sırasındaki ilk işlem fiyatı baz fiyat olarak kullanılabilir. Temettü, bedelli ya da bedelsiz sermaye artırımı, bölünme ve birleşme gibi özsermaye hâllerinde Borsa İstanbul düzeltilmiş teorik veya referans fiyat üzerinden hesap yapabilir. Bu yaklaşım, Pay Piyasası Yönergesi’nin 18. maddesi ile Teorik ve Referans Fiyatların Belirlenmesi Prosedürü içinde açıklanır.

Ham tavan fiyat = Baz fiyat × (1 + fiyat marjı)

Ham taban fiyat = Baz fiyat × (1 − fiyat marjı)

%10 tavan ve taban hesaplama örneği

Bir payın baz fiyatının 43,70 TL olduğunu varsayalım. %10 marj 4,37 TL eder. Ham üst sınır 48,07 TL, ham alt sınır 39,33 TL çıkar. Her iki değer de 20,000 TL ile 49,999 TL aralığında kaldığı için fiyat adımı 0,020 TL olur. Üst sınırı aşağı, alt sınırı yukarı yuvarlarsın.

Bu örnekte pay gün içinde 39,34 TL ile 48,06 TL arasındaki geçerli fiyat adımlarında işlem görebilir. İşlem oluşması için alış ve satış emirlerinin eşleşmesi gerekir.

Tavan ve tabanda emirler nasıl eşleşir?

Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda eşleşme fiyat ve zaman önceliğine göre ilerler. Daha yüksek fiyatlı alış emri, daha düşük fiyatlı alış emrinin önüne geçer. Daha düşük fiyatlı satış emri de daha yüksek fiyatlı satış emrinden önce gelir. Aynı fiyat seviyesinde sisteme daha erken ulaşan emir zaman önceliği kazanır.

Tavan fiyattan alış emri verirsen ne olur?

Emrin tavan fiyattaki alış kuyruğuna girer. Satıcı gelirse sıradaki emirler zaman önceliğiyle karşılanır. Satış miktarı sınırlı kalırsa emrin kısmen gerçekleşebilir veya hiç gerçekleşmeyebilir. Emri iptal edip yeniden göndermen, yeni bir zaman damgası yaratacağı için seni sıranın gerisine taşıyabilir.

Taban fiyattan satış emri verirsen ne olur?

Emrin taban fiyattaki satış kuyruğuna girer. Yeterli alış emri yoksa satış gerçekleşmez. Alıcı geldikçe emirler zaman önceliğine göre eşleşir. Taban fiyat, satışı yasaklayan bir kural değil, günün en düşük işlem sınırı olur.

İpucu: Açılış, sürekli işlem ve kapanış bölümlerini planlamak için borsa işlem saatleri rehberimizi incele.

Halka arz edilen paylarda tavan nasıl işler?

Halka arzın talep toplama süreci ile payın ikincil piyasada işlem görmeye başlaması farklı aşamalar olur. İkincil piyasanın ilk gününde Borsa İstanbul’un belirlediği ve duyurduğu baz fiyat üzerinden geçerli fiyat sınırları hesaplanır. Halka arz yöntemi, ilk işlem günü ve özellik kodu sonuca etki edebileceği için yalnızca halka arz fiyatına bakarak emir vermemen gerekir. KAP’taki işlem görmeye başlama duyurusunu ve aracı kurum ekranındaki geçerli taban ile tavanı kontrol edebilirsin.

Tavan veya taban olan payda nelere dikkat etmelisin?

• Tavanı alım sinyali sayma: Üst sınıra ulaşmak ertesi gün yükselişi garanti etmez. Açılış fiyatı emir dengesine göre daha aşağıda oluşabilir.
• Emir derinliğini tek başına yorumlama: Bekleyen emirler iptal edilebilir. Kuyruk büyüklüğü kesin gerçekleşme veya yön taahhüdü sunmaz.
• KAP açıklamalarını kontrol et: Finansal sonuç, özel durum, sermaye işlemi ve işlem görme duyuruları baz fiyatı ya da yatırımcı davranışını etkileyebilir.
• VBTS tedbirlerini incele: Açığa satış yasağı, kredili işlem yasağı, brüt takas veya tek fiyat yöntemi gibi tedbirler pay bazında devreye girebilir. Tavan serisi bu tedbirlerin otomatik koşulu olmaz.
• Gecikmeli veriyi ayırt et: ENUYGUN Finans Canlı Borsa Ekranı hisse ve endeks verilerini izlemeni kolaylaştırır. Sayfadaki BIST hisse verileri 15 dakika gecikmeli sunulduğu için emir verirken aracı kurumunun güncel işlem ekranını esas al.
• Krediyle yatırım riskini göz ardı etme: Fiyat düşüşü ile finansman maliyeti aynı anda zarar baskısı yaratabilir.

Bu içerik genel bilgi sunar. Yatırım danışmanlığı hizmeti, kişiye özel yatırım önerisi veya getiri vaadi sunmaz. Mevzuat ve Borsa İstanbul uygulamaları değişebileceği için işlem öncesinde güncel resmî kaynakları kontrol et.