Arbitraj nedir, nasıl yapılır?

Aynı döviz, pay senedi veya başka bir finansal varlık, farklı piyasalarda aynı anda farklı fiyatlarla işlem görebilir. Bu fiyat farkı ilk bakışta kazanç fırsatı sunsa da komisyon, alış satış makası, transfer süresi ve likidite gibi unsurlar işlemin sonucunu doğrudan etkiler. Arbitraj, piyasanın gelecekte hangi yöne gideceğini tahmin etmek yerine mevcut fiyat farkından yararlanmayı amaçlar. Ancak ekranda görülen her fiyat farkı gerçek bir kazanç fırsatı anlamına gelmez. İşlemin kârlı olup olmadığını anlamak için alış ve satış fiyatlarını, emir miktarlarını ve toplam maliyeti birlikte hesaplaman gerekir. Bu yazıda, arbitrajın ne anlama geldiğini, nasıl yapıldığını, hangi türlere ayrıldığını ve işlem öncesinde dikkat etmen gerekenleri bulabilirsin.

Arbitraj ne demek?

Arbitraj, aynı veya benzer bir finansal varlığın farklı piyasalardaki fiyatları arasında oluşan farktan yararlanmayı amaçlayan işlem. Yatırımcı, varlığı fiyatın daha düşük olduğu piyasadan alıp daha yüksek olduğu piyasada satar. İşlem sonunda elde kalan tutar, komisyonlar, vergiler, transfer giderleri ve kur farkları düşüldükten sonra arbitraj kazancını oluşturur.

Basit bir örnekle, bir varlığın A platformunda 1.000 TL, B platformunda 1.020 TL fiyatla işlem gördüğünü düşün. Varlığı A platformundan alıp B platformunda satarsan brüt fiyat farkı 20 TL olur. Ancak gerçek kazancı hesaplarken alış ve satış komisyonları, para transferi giderleri, vergisel yükümlülükler ve fiyatın işlem sırasında değişme riski hesaba katılır.

Arbitraj işlemleri teoride düşük riskli görünebilir. Uygulamada ise fiyat farkının kapanması, işlemin gecikmesi, emrin gerçekleşmemesi, likidite yetersizliği ve mevzuat kaynaklı sınırlamalar zarara yol açabilir. Bu nedenle yalnızca ekranda görülen fiyat farkına göre işlem yapılmaması gerekir.

İpucu: Döviz üzerinden fiyat karşılaştırması yaparken ENUYGUN Finans Döviz Fiyatları⁠ sayfasından dolar, euro, sterlin ve diğer para birimlerinin güncel alış ve satış fiyatlarını incele. 

Arbitraj nasıl yapılır?

Arbitraj yapmak için fiyat karşılaştırması tek başına yeterli olmaz. İşlem öncesinde piyasa yapısını, maliyetleri, işlem sürelerini ve yasal koşulları birlikte değerlendirmen gerekir.

1. Aynı varlığın farklı piyasalardaki fiyatlarını karşılaştır

Öncelikle aynı finansal varlığın iki veya daha fazla piyasadaki alış ve satış fiyatlarına bakılır. Karşılaştırma yaparken yalnızca son işlem fiyatına odaklanma.

• Alış emri fiyatı
• Satış emri fiyatı
• Emir defterindeki miktarlar
• İşlem hacmi
• Alış ve satış arasındaki makas
• Komisyon oranları
• Transfer süresi
• Para çekme ve yatırma limitleri

2. Toplam işlem maliyetini hesapla

Arbitraj fırsatını değerlendirirken brüt fiyat farkı yerine net kazanca bakman gerekir.

Net arbitraj kazancı = Satış geliri − Alış maliyeti − Komisyonlar − Transfer giderleri − Vergiler − Diğer masraflar

Örneğin 10.000 TL tutarında bir varlıkta yüzde 1 fiyat farkı görülmesi, doğrudan 100 TL kazanç anlamına gelmez. Alış ve satış komisyonlarının toplamı 60 TL, transfer gideri 20 TL olursa vergi öncesi net fark 20 TL seviyesine iner. İşlem sırasında fiyat değişirse bu fark tamamen kapanabilir.

3. Likiditeyi kontrol et

Likidite, bir varlığın fiyat üzerinde büyük etki oluşturmadan alınıp satılabilmesini ifade eder. Arbitrajda yalnızca fiyat farkının bulunması değil, işlemin planlanan miktar ve fiyattan tamamlanabilmesi önem taşır.

• Emrin yalnızca bir bölümü gerçekleşebilir.
• Fiyat, emir miktarın nedeniyle değişebilir.
• Alış ile satış arasındaki makas genişleyebilir.
• Pozisyonu kapatmak beklediğinden uzun sürebilir.

4. İşlem ve transfer süresini değerlendir

Bazı arbitraj işlemlerinde alış ve satış aynı anda yapılabilir. Bazılarında ise varlığın bir platformdan diğerine aktarılması gerekir.

• Para veya varlık transferi ne kadar sürüyor?
• Transfer sırasında fiyat değişirse nasıl hareket edeceksin?
• Her iki piyasada da önceden bakiye bulundurman gerekiyor mu?
• Para çekme veya yatırma işlemi geçici olarak durdurulabilir mi?
• İşlem limitleri planladığın tutarı karşılıyor mu?

5. Emir türünü seç

Piyasa emri, işlemin hızlı gerçekleşmesine yardımcı olabilir. Buna karşılık beklediğinden daha kötü bir fiyatla karşılaşmana yol açabilir.

Limit emir, kabul edeceğin en yüksek alış veya en düşük satış fiyatını belirlemene imkân verir. Ancak emrin gerçekleşmeme ihtimali bulunur.

6. Net kazancı işlem sonrasında kontrol et

• İşlem tarihi ve saati
• Alış yapılan piyasa
• Satış yapılan piyasa
• Alış ve satış fiyatı
• İşlem miktarı
• Komisyonlar
• Transfer giderleri
• Kur dönüşüm maliyeti
• Vergi öncesi net sonuç

İpucu: Arbitraj dışındaki yatırım seçeneklerini incelemek için Paranı değerlendirebileceğin yatırım araçları⁠ rehberini incele.

Arbitraj türleri neler?

Piyasalar arası arbitraj

Aynı varlığın farklı borsa veya platformlardaki fiyat farkından yararlanmayı amaçlar.

Döviz arbitrajı

Döviz arbitrajı, para birimleri arasındaki fiyat farkılılıklarından yararlanmayı hedefler. İki piyasa arasında yapılabileceği gibi üç farklı para birimi kullanılarak da uygulanabilir.

Üçgen arbitraj

Üçgen arbitraj, aynı piyasa içinde üç farklı varlık veya para birimi arasındaki çapraz fiyat uyumsuzluğuna dayanır.

İstatistiksel arbitraj

İstatistiksel arbitraj, geçmişte benzer fiyat hareketi gösteren varlıklar arasındaki ilişkinin geçici olarak bozulduğu varsayımına dayanır.

Vadeli ve spot piyasa arbitrajı

Bir varlığın spot piyasa fiyatı ile vadeli işlem fiyatı arasındaki farktan yararlanmayı amaçlar. Vadeli işlemler kaldıraç, teminat tamamlama çağrısı, vade ve pozisyon kapatma riski içerir.

Arbitraj örneği

Bu örnekte brüt fiyat farkı 750 TL olur. Toplam maliyet 351,50 TL seviyesine gelir. Vergi öncesi net sonuç 398,50 TL olur. Ancak bu hesap, alış ve satışın tabloda yer alan fiyatlardan tamamen gerçekleştiğini varsayar.

Arbitraj ile normal alım satım arasındaki fark nedir?

Arbitraj yaparken nelere dikkat etmelisin?

• Karşılaştırılan ürünlerin gerçekten aynı özelliklere sahip olduğunu doğrula.
• Son işlem fiyatı yerine gerçekleşebilir alış ve satış fiyatlarına bak.
• Emir defterindeki miktarı kontrol et.
• Tüm komisyon ve transfer giderlerini hesapla.
• Vergi etkisini göz önünde bulundur.
• Transfer süresi boyunca oluşabilecek fiyat değişimini değerlendir.
• Platformların işlem ve para çekme limitlerini incele.
• Yetkili kurum ve platformları tercih et.
• Kaldıraç kullanıyorsan teminat riskini hesapla.
• Küçük tutarlı deneme işlemi yapmadan yüksek tutara geçme.
• İşlem kayıtlarını sakla.
• Kesin veya garantili kazanç vaatlerine karşı temkinli ol.

Buradaki bilgiler genel bilgilendirme amacı taşır. Kişisel yatırım danışmanlığı, hukuki görüş veya vergi danışmanlığı kapsamında ele alınmamalı.